Warszawiacy coraz bardziej tyją i chorują. Alarmujący raport WUM o zdrowiu w stolicy

Wiele danych na ten temat można znaleźć w raporcie „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków – stan zdrowia mieszkańców stolicy w latach 2013–2023” przygotowanym przez specjalistów z Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Urzędu m.st. Warszawy.

Raport prezentuje zachorowalność na wybrane grupy chorób oraz wybrane zdarzenia zdrowotne – takich jak ciąża czy poród – na podstawie liczby świadczeń medycznych udzielonych mieszkankom i mieszkańcom Warszawy. Dane pochodzą z Narodowego Funduszu Zdrowia i obejmują wizyty w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej oraz leczeniu szpitalnym. Uwzględniono świadczenia realizowane w placówkach działających na terenie Warszawy, niezależnie od ich formy własności czy organizacji.

Podstawowym źródłem informacji były statystyki NFZ za lata 2013–2023. W raporcie uwzględniono takie elementy jak:

• nowotwory,
• choroby układu krążenia,
• zaburzenia metaboliczne (cukrzyca i otyłość),
• choroby układu oddechowego,
• opiekę przedporodową (ciąża),
• opiekę poporodową,
• zaburzenia psychiczne.

Jak zatem wygląda zdrowie mieszkańców Warszawy w wybranych kategoriach?

Nowotwory

Optymistycznie prezentują się dane dotyczące raka szyjki macicy. Widać spadek zachorowalności wśród Warszawianek. Spada także liczba zachorowań na nowotwór płuc, ciekawe jest natomiast wyrównanie odsetka chorujących kobiet i mężczyzn: kiedyś przeważali mężczyźni, obecnie dane wskazują, że jest to pół na pół. Niestety dużym problem wciąż pozostaje rak jelita grubego, ale to co martwi najbardziej to wzrost zachorowalności na raka piersi i raka prostaty.

W latach 2013–2017 obserwowano stopniowy spadek współczynnika zachorowalności na raka piersi w Warszawie – z 62,7 do 56,5 na 100 tys. warszawianek. Od 2018 r. trend się odwrócił – wskaźnik zaczął ponownie rosnąć i w 2023 roku osiągnął wartość 84,2. Oznacza to wzrost o ok. 37 proc. w ciągu ostatnich sześciu lat (2018–2023).

Największe wzrosty zachorować odnotowano w grupach wiekowych 45–49, 65–69 i 70–74. Spadki nastąpiły w grupach 55–59 oraz 60–64 lata.

Rak gruczołu krokowego (prostaty) to najczęstszy nowotwór złośliwy u mężczyzn w Polsce. Liczba zachorowań z roku na rok rośnie, głównie z powodu starzenia się populacji.

Współczynnik zachorowalności na raka prostaty w Warszawie wzrósł z 41,6 w 2013 r. do 64,9 na 100 tys. mężczyzn w 2023 r., co oznacza wzrost o ok. 56 proc. w ciągu dekady. Trend był nierównomierny – po wzrostach do 2017 roku (52,4) odnotowano spadek do 40,5 w 2020 roku, a następnie ponowny i silniejszy wzrost, szczególnie wyraźny w 2023 roku.

Choroby sercowo-naczyniowe

Nadciśnienie tętnicze to jedno z najpowszechniejszych schorzeń przewlekłych wśród dorosłych warszawianek i warszawiaków. Zachorowalność miała przebieg falujący z wyraźnym spadkiem w połowie dekady i silnym odbiciem po 2020 r. W 2023 r. była wyższa o 42 proc. względem 2020. Dane potwierdzają narastające obciążenie systemu opieki zdrowotnej chorobami układu krążenia w ostatnich latach.

Choroba niedokrwienna serca to jedna z głównych przyczyn zgonów i hospitalizacji w Polsce – również wśród mieszkanek i mieszkańców Warszawy. W latach 2013–2020 w stolicy obserwowano wyraźny i niemal ciągły spadek współczynnika zachorowalności: z 244 do 111 na 100 tys. mieszkańców (ponad dwukrotnie). Po 2020 r. trend się odwrócił: w latach 2021–2023 odnotowano umiarkowany wzrost, a w 2023 roku wskaźnik osiągnął 168/100 tys., czyli więcej o 51 proc. w porównaniu z 2020 r.

Mimo tego odbicia, poziom z 2023 r. pozostaje o ok. 31 proc. niższy niż w 2013 r., co wskazuje na długofalową poprawę przerwaną krótkookresowym wzrostem po pandemii.

Choroby metaboliczne

Otyłość to jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych współczesnych społeczeństw. Jest nie tylko chorobą samą w sobie, ale także czynnikiem ryzyka dla wielu innych schorzeń, m.in. cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca czy niektórych nowotworów. W ostatnich latach liczba osób z otyłością systematycznie rośnie – zarówno w Polsce, jak i w całej Europie. Przyczyn należy szukać przede wszystkim w stylu życia: niezdrowej diecie, braku aktywności fizycznej, a także przewlekłym stresie i braku snu. Problem dotyczy nie tylko osób dorosłych, ale coraz częściej także dzieci i młodzieży.

W Warszawie w latach 2013–2023 obserwowano wyraźny i systematyczny wzrost liczby rozpoznań otyłości. Standaryzowany współczynnik zwiększył się z 144 do 374 na 100 tys. mieszkańców – ponad 2,5-krotnie. Dane pokazują, że w Warszawie otyłość staje się coraz poważniejszym wyzwaniem zdrowotnym. Łączna liczba nowych przypadków wzrosła blisko trzykrotnie u kobiet i tylko nieco mniej u mężczyzn. Najwięcej nowych przypadków dotyczy grupy wiekowej 25–54 lata.

Cukrzyca typu 2 (insulinoniezależna) to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych współczesnego świata – odpowiada za około 90% wszystkich przypadków cukrzycy. W odróżnieniu od typu 1, w tym przypadku organizm wciąż produkuje insulinę, ale nie potrafi jej prawidłowo wykorzystywać. Choroba rozwija się powoli i często przez długi czas pozostaje niezauważona.

W latach 2013–2023 w Warszawie odnotowano wyraźny wzrost współczynnika zachorowalności na cukrzycę typu 2 – z 156 do 226 na 100 tys. mieszkańców, czyli o 45 proc. Między 2022 a 2023 rokiem wskaźnik zwiększył się o 44 przypadki na 100 tys., osiągając najwyższą wartość w całym okresie uwzględnionym w badaniach.

Największe przyrosty zaobserwowano w grupie wiekowej 65-69 u mężczyzn oraz 70-74 u kobiet.

Największe wyzwania

Stan zdrowia mieszkanek i mieszkańców Warszawy w latach 2013–2023 pokazuje zróżnicowany obraz wyzwań, z jakimi mierzy się stołeczne społeczeństwo.

Z jednej strony widać postępy – spadek zachorowalności na niektóre nowotwory czy poprawę wykrywalności chorób cywilizacyjnych. Z drugiej – coraz wyraźniejsze stają się nowe lub narastające problemy zdrowotne, takie jak otyłość, cukrzyca, zaburzenia psychiczne czy choroby układu krążenia – piszą autorzy w podsumowaniu.

Raport można znaleźć na stronie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Urzędu m.st. Warszawy.